Rozalia Kindrat
Zespół śpiewaczy Viatori z Pakosławska

Wspomnienia z dzieciństwa
	Trwa okrutna II wojna światowa. Jest rok 1945. Na Kresach Wschodnich coraz śmielej poczynają sobie banderowcy dopuszczając się bestialskich mordów na ludności polskiej - na swoich do niedawna sąsiadach. Nie było na co czekać, trzeba było uciekać w nieznane. Moi dziadkowie Jan i Maria Buszyńscy, mama Anna Kańska wraz z półrocznym bratem Edkiem i swoją siostrą Petronelką opuszczają wołyńską ziemię . Jadą w odkrytych wagonach ,tzw. lorach aż przyjeżdżają do Milicza a stamtąd trafiają do wsi Pakosławsko-dawna nazwa Bogusławitz. Tata przyjechał znacznie później bo walczył z okupantem niemieckim. Rodzina zajęła obejście z dużą stodołą, pasieką z ulami , zabudowaniami gospodarczymi. Dom był lichy-glinianka z dużą sienią, piecem chlebowym i belkami na sufitach. Lepsze gospodarstwa były już pozajmowane. We wsi nie było jeszcze prądu, funkcjonowała już szkoła a przez wioskę biegła droga z kamieni tzw.kocie łby. Zaczęło się nowe życie, dziadek pracuje jako kowal, tato pracuje przy budowie drogi [obecnie krajowa 15-ka] z Trzebnicy do Krotoszyna a potem jako murarz. Do pracy dojeżdżał rowerem a wszystkie wykonane przez siebie budowle rysował w zeszycie, który mamy do dziś. Oj zdolny był tato do rysunków ale i do śpiewu, do żartów-szył na maszynie, znał się na elektryczności i na wielu innych rzeczach. Na świat przyszła moja siostra Marysia a w 1954 roku Rozalka -czyli ja.
	Wieś zelektryfikowano, w zabudowaniach folwarcznych działa Państwowe Gospodarstwo Rolne z gorzelnią i oborą pełną krów mlecznych. W starym parku w otoczeniu potężnych  platanów,w koronach których setki wron mają swoje gniazda ,stoi  czternastowieczny pałac Puszerów. W pałacu mieści się przedszkole i kaplica do której dojeżdżają na nabożeństwa księża z pobliskiego Cieszkowa. Ileż razy jako dziecko witałam wierszykami księży lub biskupa Kominka, którzy z racji różnych uroczystości do tejże kaplicy przybywali.Dzieci licznie przybywały do kaplicy na nabożenstwa majowe, które prowadziła moja mama, potem były gonitwy chłopaków za dziewczynkami i obrzucanie ich chrabąszczami
	Starsi mieszkańcy wsi -wśród nich dziadek robią starania w Urzędzie Wojewódzkim o pozwolenie na budowę kościoła-co w czasach komuny graniczyło niemal z cudem.Determinacja się opłaciła-pozwolenie wydano i ksiądz Antoni Mańka, ówczesny proboszcz z Cieszkowa wraz z całą cieszkowską parafią rozpoczyna budowę kościoła pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego.Ludzie pracują społecznie,kobiety przynoszą murarzom zupę i kawę zbożową,wszyscy pomagają jak potrafią.Gospodarze furmankami przywożą cegły,wapno i piasek,dzieci wywożą taczkami gruz i śmieci. Niezmordowany ks. proboszcz Mańka jeżdzi po Polsce głosząc kazania a zebrane datki pieniężne przeznacza na budowę. Rosną mury kościoła i rośnie radość mieszkańców . W czerwcu 1969 roku ks. biskup Bolesław Kominek dokonuje poświęcenia nowej świątyni  a w roku 1972 zostaje erygowana w Pakosławsku parafia pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa.
Pierwszym proboszczem zostaje salezjanin ks. Zygmunt Wójciak,który zamieszkuje w pokoiku na terenie kościoła. Stołówka proboszcza jest chodzona -bo codziennie u innej rodziny je obiad[było wyznaczonych  siedem rodzin],u nas zawsze w środy.
Ksiądz opowiadał,że nieraz przez cały tydzień jadł pierogi.
	Zachęceni wybudowaniem kościoła , mieszkańcy powołują komitet do budowy szkoły a właściwie rozbudowy starego młyna wodnego.
Stara szkoła funkcjonuje od 1945 roku, mieści się w dwóch budynkach dość oddalonych od siebie, często z lekcji na lekcję trzeba było przebiec z klasy do klasy a nauczyciel  jechał za nami na rowerze.W klasach były drewniane ławki, piece kaflowe, obok klas składziki na węgiel i bardzo intensywny zapach pasty do podłóg. Pani woźna przyjeżdżała na rowerze o 4 rano aby napalić w piecach  a potem często przychodziła do naszego domu aby się ogrzać i wypić szklankę mleka. Szkoła nie posiadała świetlicy ani sali gimnastycznej-wszystkie szkolne uroczystości odbywały się na boisku szkolnym. W czasie dużej przerwy przyjeżdżał samochód z Gminnej Spółdzielni i można było kupić sobie bułkę za 50 groszy albo sznekę z glancem czyli lukrem za 75 groszy. 
	Cała nasza trójka uczyła się bardzo dobrze-zbieraliśmy nagrody książkowe. Moja nagroda na zakończenie VIII klasy to książka; Cichy Don; Michała Szołochowa. Obie z siostrą chętnie brałyśmy udział w szkolnych przedstawieniach i akademiach. Zajęcia z wychowania fizycznego odbywały się na szkolnym boisku a biegi na drodze,nie było sali gimnastyczne-skok przez skrzynię czy też stójka lub szpagat były dla mnie w średniej szkole nie do przezwyciężenia,za to w biegach  biłam innych na głowę.
	We wsi działa również klubo-kawiarnia i biblioteka. Szczytem marzeń było wtedy kupno batonika Prince-polo. W sobotnie wieczory młodzież organizowała potańcówki przy muzyce z płyt i pocztówek dźwiekowych ,odtwarzanej za pomocą adaptera. Zakochane pary spacerowały ;deptakiem; do drogi  krajowej -15-tki i z powrotem.W niedzielne popołudnia mieszkańcy wsi niosąc pod pachą krzesła zmierzali do świetlicy-częsciej mówiono-do sali-aby w telewizorze obejrzeć amerykański serial;Bonanza;o przygodach ranczera Bena Cartwighta i jego trzech synów.
	Kilka razy do roku organizowano zabawy dla dorosłych .Do tańca przygrywała orkiestra-akordeonista,perkusista i saksofonista. Bufet obficie zaopatrzony w napoje alkoholowe i oranżadę w szklanych butelkach z kapslami na drucie-konsumcja we własnym zakresie.Błyszczą koszule non-iron, swiecą sukienki z krempliny. Emocje co raz większe bo odżywają dawne urazy  międzywiejske i międzyrodzinne, akcja przenosi się przed salę -oj nie jedna sztacheta straciła swoje miejsce w płocie, z niejednego nosa pociekła krew.Potem urazy się wyciszały aż do następnej zabawy już w innej wsi.
	Swoistym świętem dla mieszkańców był przyjazd kina objazdowego ,potocznie zwanego kinem na plecach. Zasłaniano w sali okna, pan kiniarz sprzedawał bilety z blaszanego pudełka po kliszach filmowych,charakterystyczna muzyka ....Polska Kronika Filmowa.Po kronice dwa filmy -pierwszy dla dzieci a drugi dla dorosłych. Gdy na ekranie umierał dzielny i szlachetny wódz Apaczów-Winnetou to na sali słychac było jeden szloch.
	Inna też była kuchnia i inne nawyki żywieniowe-nie królował rosół ale barszcz ukraiński, kapuśniak, zupa z kaszą, ziemniaki z kwśnym mlekiem, kawa zbożowa  z mlekiem, kluski z tartych kartofli na mleku, chleb ze śmietaną i cukrem, ogórek kiszony z miodem, gotowana kukurydza.
	Kury znosiły jaja, których nadmiar dzieci zanosiły do sklepy. Pani sklepowa układała je na specjalnej wadze z otworami i podświetlała aby sprawdzić czy jajka nie są zepsute. Po zrobieniu zakupów za resztę groszy kupowało się cukierki, które były pakowane w tutki z papieru. W sklepie na ladzie stały drewniane skrzynki ze smalcem, marmoladą-sprzedająca kroiła nożem żądaną ilość, ważyła i pakowała w pergaminowy papier. Cukier i mąka były w drewnianych dużych szufladach i nabierane wąską szufelką do papierowych toreb. W dużych drewnianych beczkach leżały śledzie.
	Przeważnie dwa razy w roku, najczęściej przed świętami Wielkanocnymi i Bożego Narodzenia w gospodarstwach wiejskich odbywało się świniobicie. Podsmażone mięsa były wkładane do słoików typu wecka i gotowane w kotłach co najmniej przez 3 godziny. Słonina i boczek były solone i układane w drewnianych  małych beczkach-nie było przecież lodówek. Do dziś pamiętam i czuję smak i zapach smalcu, którym zalewano upieczoną i ułożoną w kamiennym garnku kiełbasę. Obowiązkowo kiszono w beczkach kapustę, na wierzch układano ciężkie, kamienne kręgi, które co jakiś czas należało  zdjąć i umyć. W piecu chlebowym mama piekła co 2 tygodnie chleb,w maselnicy robiło się masło, na piecu odgrzewało się mleko na ser i smażyło powidła ze śliwek. Przy okazji wypieku chleba mama piekła nam podpłomyki-wtedy nazywane palanycą, które jedliśmy zalane gorącym mlekiem.
	Życie na wsi wyznaczała ciężka praca zależna od pór roku. 
Wiosna to nie tylko śpiew skowronka nad polami-to sylwetki oraczy pochylone nad pługami, skiba za skibą kroją wypoczętą po zimie ziemię, a za pługami drepczą wrony wydziobując z ziemi tłuste robaki. Potem na pola wjeżdżają konne siewniki, za siewnikiem ktoś z rodziny musiał iść aby sprawdzać czy lejki przez które sypie się ziarno  nie zatkały się. Lato aż dzwoni od upału-przechodzą gwałtowne burze ,taplamy się boso w ciepłej deszczówce. Sianokosy-nie może zmarnować się ani jedno źdźbło suchej trawy, od grabienia  na dłoniach robią się pęcherze. Ale ile frajdy sprawiała jazda na furze załadowanej wysoko, wysoko  wonnym sianem.A tu już dojrzało zboże -żniwa. Tato obkasza kosą  zagon zboża pod snopowiązałkę, mama podbiera  a ja wiążę w snopki. Nogi podrapane-pieką a jeszcze trzeba snopki znieść i ustawić w kopki. Wysuszone zboże trzeba zwieźć do stodoły. Zazdrościliśmy dzieciom z PGR-u, że wyjeżdżały na kolonie i obozy. Moje wakacje to głównie pasienie krów na odległej od domu łące, gdzie rozrywką było czytanie książek, które otwierały inny, cudowny świat. Przerażało mnie tylko ciemniejące od chmur niebo, burzy boję się do dziś.Ale wakacje to też ciepłe wieczory-dzieciarnia zwolniona  z gospodarskich obowiazków szaleje na wiejskim placu,gramy w dwa ognie, państwa miasta, chowany, pomidor, farby. Wesoła dziecięca wrzawa niosła się ponad wsią.
	Jesień-idziemy do szkoły ,ale w polu i obejściu jest mnóstwo pracy.Omłoty-przyjeżdża duża młocarnia, sąsiedzi pomagają sobie nawzajem, dzieci odgarniają plewy, odnoszą na bok snopy słomy-dużo kurzu i hałasu a na koniec pyszny drożdżowy placek i zbożowa kawa. Jesień to również wykopki. Dookoła zagonu jedzie konna kopaczka, co kilkadziesiąt metrów ludzie zbierają ziemniaki  do wiader które trzeba odnieść na wóz.Dojrzały już buraki cukrowe, należy je wykopac, obciąć liście załadować na wóz, by skoro świt odwieźć je do najbliższej cukrowni w Zdunach. Oprócz pieniędzy  dostawało się za buraki również cukier. Nad polami snuje się babie lato i dymy z ognisk w których spalają  się łęty od  kartofli  a one same pieką się w popiele a potem pysznie smakują z solą.
	Zima -trochę odpoczynku. Wieczorami gromadzą się kobiety na darcie pierza-dzieci siedzą cicho, zasłuchane w opowieści prawdziwe i te  mniej-o duchach  a potem aż strach zasnąć. Zima to także grudzień i święta Bożego Narodzenia. Żywa choinka ze świeczkami, wigilia ze wspólnym śpiewaniem kolęd i pastorałek. Nasz dom zawsze był rozśpiewany-babcia śpiewała godzinki do Matki Bożej, mama śpiewała litanię-obie pościły nie tylko w piątki ale również w środy-ja śpiewałam do kija od szczotki-to był mój mikrofon. Przed świętami tato przynosił z pracy paczki-tylko wtedy jadło się pomarańcze.
	W moim rodzinnym domu ważne były uczucia religijne i szczery patriotyzm. W sobotę wieczorem na drzwiach od szafy wisiały wyprasowane sukienki i wstążki do warkoczy, podwórko i droga zamiecione. W niedzielę nic nie wolno było przybijać ani wycinać ani wykonywać niepotrzebnej pracy-to był dzień święty. Na obrzędy Triduum Paschalnego grupy młodych i starszych szły pieszo do odległego o 5 km Cieszkowa. Również kondukty pogrzebowe szły za karawanem ciągnionym przez konie, na którym spoczywała trumna aż do wsi Biadaszka-gdzie znajdował się cmentarz parafialny. Gdy w wypadku zginęła nasza koleżanka Ewa w kondukcie szła cała szkoła. Czasy nie były łatwe-ale większa była więź i międzyludzka życzliwość. Schodzili się do siebie sąsiedzi na zwykłe pogaduszki, na wspólne pomaganie, na wspólne dzielenie radości a także smutku. Również dzieci potrafiły się po sąsiedzku ładnie bawić. Z moją sąsiadką Kazią bawiłyśmy się lalkami z kolb kukurydzy, które ubierałyśmy w papierki  po cukierkach, robiłyśmy lalkom fryzury-bo kukurydza miała długie włosy. Miałyśmy sklep  gdzie główną rolę grały skorupy od potłuczonych talerzy i kubków. 
	Jako dziecko nie cierpiałam dużego prania-nie było automatów, w baliach moczyło się paranie-warczała pralka Frania, pościele i ręczniki wygotowywało się w garze na piecu, cała kuchnia była w parze i mydlanym "zapachu". Trzeba było pranie wypłukać, nakrochmalić i rozwiesić na sznurze w sadzie. Potem ponaciągać i wyprasować. Drewniane łóżka miały sienniki wypchane słomą, którą co jakiś czas należało wymienić-potem sienniki zostały zastąpione przez materace. Nie było c.o. ani łazienki. W pokoju zimą grzał trociniak ale i tak okna były zamarznięte a na ścianach był szron. Na ławce stały wiadra z wodą, kapaliśmy się w misce lub balii.
	Teraz wieś się zmieniła-piękne, zadbane posesje, szkoła, kościół ,sklep, internet, telefony komórkowe-ale czy relacje międzyludzkie są serdeczniejsze-można dyskutować.
	Jestem wdzięczna rodzicom za miłość ,wychowanie i wykształcenie.Trzeba docenić to co mamy-wolną Ojczyznę i swoje miejsce na ziemi ,dla mnie to moje Pakosławsko.

	Rozalia Kindrat

Zdjęcia:
1. Widoki z Pakosławska, 2010, Pakosławsko, IV-wieczny pałac Puszerów-dawnych właścicieli folwarku oraz Pakosławsko z lotu ptaka oraz Kościół Parafialny pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jesusa w Pakosławsku
2. Moja rodzina, 1955, w sadzie, rodzice Anna i Antoni Kańscy i dzieci:Edward-Maria-Rozalia, pamiątkowa fotografia
3. Moja Pierwsza Komunia Święta, 1962, przy kościele Parafialnym w Cieszkowie, ksiądz Pańczyszyn i ja, moja Pierwsza Komunia Święta
4. Budowa Kościoła w Pakosławsku, 1968, plac budowy kościoła w Pakosławsku, ludzie budujący kościół [z kroniki ks.Antoniego Mańki], budowa kościoła w Pakosławsku
5. Mój dziadek Jan Buszyński, 1968, Pakosławsko, Jan Buszyński, najstarszy parafianin walczący o pozwolenie na budowę kościoła w Pakosławsku
6. Dożynki parafialne, 1978, plac wiejski w Pakosławsku, grupa mieszkańców Pakosławska i proboszcz Czesław Gałecki, dożynki parafialne
7. Mój tato, 1990, przy studni, Antoni Kański kombatant wojenny